Het is onrustig in huis en in mijn hoofd. Ik maak lijstjes en werk ze weer weg. Ik plan en orden en toch blijft er iets knagen. Ik weet wel wat het is. Het afscheid komt er weer aan. We zitten in de laatste periode van het schooljaar en dat betekent dat we aan het afronden zijn. Het is een tijd van terugblikken en vooruitkijken, maar vooral ook een tijd van afscheid nemen. Opnieuw verlaat een hele groep leerlingen onze school. En hoewel de afscheidsdag altijd een bijzondere, feestelijke dag is, heeft het ook iets weemoedigs. In zekere zin heeft natuurlijk ieder kind in deze periode te maken met afscheid, want er wordt weer een schooljaar afgesloten. De kinderen werken toe naar een afronding. Ik merk het thuis ook. De een is er nuchterder onder dan de ander, maar het idee om afscheid te moeten nemen van de vertrouwde leerkracht, kan zomaar ineens voor tranen zorgen. En dan het onzekere van een nieuw schooljaar waarin ze weer moeten wennen aan iemand anders voor de groep. 

Natuurlijk gaan we hier doorgaans heel nuchter mee om. En dat is, denk ik, ook goed. Het gaat dan ook over de gewone dingen van het leven die er nu eenmaal bij horen. Maar er kunnen periodes zijn waarin het wat zwaarder weegt omdat er meer veranderingen staan te wachten. Over twee weken krijgen we de sleutel van ons nieuwe huis. Daar kijken we naar uit, maar ook dat heeft iets van afscheid in zich.

Veranderingen
Je herkent het vast wel. Sommige veranderingen in je leven maak je heel bewust mee en komen rustig aan. Denk aan een zwangerschap waarin je de tijd hebt om toe te leven naar de komst van een kindje. Een zwangerschap duurt niet voor niets negen maanden. Je hebt die tijd nodig. Op sommige veranderingen heb je invloed en kies je er zelfs bewust voor. Vaak zijn dit fijne veranderingen. Bijvoorbeeld als je wisselt van baan. Je gaat dan meestal niet over één nacht ijs, maar je leeft er naartoe en soms heb je bij je vertrek al mentaal of emotioneel afscheid genomen. Er zijn ook veranderingen die je niet fijn vindt, maar waar je weinig invloed op hebt. Bijvoorbeeld als fijne collega’s vertrekken of als familieleden verhuizen. Als gemeenteleden naar een andere kerk gaan of als je ouders ouder en afhankelijker worden. Verlies van gezondheid, inleveren van een ideaal. Noem maar op. Elke verandering heeft iets in zich van een afscheid. En soms is het goed om je daar bewust van te zijn, voor jezelf en je gezin. 

Bewust moment
Op school hoort afscheid nemen gewoon bij het curriculum en dat is niet voor niets. In groep 8 noemen we deze laatste weken dan ook de afscheidsfase. Daar wordt bewust naartoe gewerkt. De dagen worden afgeteld, er is meer ruimte voor andere activiteiten en er wordt gesproken over het Voortgezet Onderwijs. Voor heel veel andere veranderingen hebben we geen ‘draaiboek’. Toch is het belangrijk om er bewust bij stil te staan en een moment te creëren. Sta gewoon even stil bij alles wat was. Ook als het soms moeilijk was. Sommige (ik denk de meeste) mensen houden niet van afscheid nemen en zijn geneigd om het zomaar stilletjes voorbij te laten gaan. Maar een bewust moment zorgt er juist voor dat je de voorbije periode beter af kunt sluiten. 

Hoe kun je dit doen met je kinderen? 

• Haal de werkjes, knutsels en schriftjes van afgelopen schooljaar tevoorschijn en bedenk welke je gaat bewaren. Wat heeft waarde en waarom? Wat was fijn en wat misschien niet? Maak er een mooi plakboek van of vul een leuke doos met al deze spullen. Zo heb je alle herinneringen bij elkaar en laat je alles nog eens de revue passeren. 
• Bedenk een vast ritueel dat bij jullie gezin past om het schooljaar af te sluiten. Denk aan een speciale maaltijd, een bezoek aan een mooie plek of een gezellig moment met elkaar. 
• Ondertitel voor je (jonge) kind de emoties die mogelijk vrijkomen in deze periode van het schooljaar.
• Laat je kind een afscheidskaartje schrijven voor de leerkracht en misschien ook voor die leerling die gaat verhuizen. Neem er echt de tijd voor om gedag te zeggen. 
• Laat los. Ga er ook weer niet al te veel tijd aan besteden. Kinderen mogen ook leren om iets wat achter ligt los te laten en ´af te hechten´. Dan kan er ook weer vooruit gekeken worden.  
• Wanneer je weet welke leerkracht je kind volgend schooljaar zal krijgen, kun je juist vooruitblikken. Bespreek waar je kind naar uitkijkt en mogelijk ook tegen opziet. 

Emoties
Het kan haast niet anders of er komen verschillende emoties kijken bij een afscheid. Ook al kijk je uit naar wat komt en krijg je er iets mooiers voor terug, toch laat je ook iets achter. Dat geeft soms verdriet of een gevoel van eenzaamheid. Zeker als jij achterblijft en de ander vertrekt. Het is belangrijk om in de eerste plaats die emoties te accepteren. Dat geldt dus ook voor kinderen. Ik merk zelf dat ik nogal snel geneigd ben om het te verzachten of te relativeren. “De juf zie je volgend jaar ook nog gewoon op school rondlopen.” Maar daarmee doe ik niet altijd recht aan de emoties die er gewoon even mogen zijn. Afscheid nemen vinden maar weinig mensen prettig. Het kan iets ongemakkelijks hebben. Maar ook op dat moment mag de emotie gezien en ervaren worden. Want juist dan kan er weer ruimte komen voor wat voor je ligt. 

Belijden
Je ontkomt er niet aan om bij een afscheid, of dat nu concreet van een persoon is of juist van een bepaalde periode, terug te blikken. Je gedachten gaan terug naar alle momenten die geweest zijn. Misschien is dat wel waarom ik tegen het afscheid aan zit te hikken. Want wat geweest is, komt niet meer terug. En dan komen de gedachten. Heb ik alles gedaan wat ik kon doen? Heb ik het juiste gedaan en de goede keuzes gemaakt? Ben ik altijd eerlijk en transparant geweest? En, als je een periode met de kinderen afsluit; heb ik ze het afgelopen schooljaar zelf ook onderwezen? Heb ik ze voldoende geholpen en anderzijds vrij gelaten zodat ze konden groeien? Heb ik ze wel genoeg gewezen op het allerbelangrijkste? Al deze gedachten maken weemoedig. Ze kunnen spijt oproepen en een gevoel van ‘tekortschieten’. Want dat is wel wat er overblijft als ik naar mezelf kijk aan het einde van een periode. Als het gaat over mijn rol als leerkracht, collega, maar vooral ook als moeder. Wat waren er veel momenten die zomaar voorbij gevlogen zijn. Gelegenheden die ik had kunnen aangrijpen om te vertellen over hoe goed de Heere is, maar die ik heb laten liggen. Te veel momenten dat ik zweeg. Of anderzijds te veel sprak zonder inhoud. Dan blijft er altijd aan het einde van een periode schuld over. Naar de ander, de kinderen en de Heere. 

Ik las eens van een zendeling die na jaren afscheid nam van de mensen onder wie hij zo lang had mogen werken. Hij ging alle gemeenteleden langs en vroeg ze persoonlijk om vergeving voor alles waarin hij mogelijk tekort was geschoten. Ik snap dat dit niet altijd passend is op ieder moment, maar laat het wel onze intentie zijn om op zo’n manier afscheid te nemen en als het nodig is te benoemen wat verkeerd was en daarvoor vergeving te vragen. Aan elkaar, maar vooral ook aan de Heere. 

Danken
Tegelijkertijd zijn er ook altijd heel veel redenen tot dankbaarheid. Ook dat mag en moet ruimte krijgen door het te benoemen. Vertel wat je waardeerde in de ander of schrijf op wat fijn was in deze periode. Bedank elkaar, maar bovenal de Heere, Die geholpen heeft en erbij was en er altijd zal zijn. 

Onveranderlijk
Alles is tenslotte aan veranderingen onderhevig. Je denkt dat iets blijvend is en een volgend moment ben je het kwijt. Dat kan moeilijk zijn en je kunt mensen ontzettend missen. Je kunt heimwee hebben naar hoe het was. Maar in alles wat verandert, weten we één ding zeker: de Heere is de Onveranderlijke. Hij blijft tot in eeuwigheid. Laat dat onze houvast zijn hoe vaak we ook afscheid moeten nemen. Welke veranderingen er ook wachten. De Heere is de God die was, is en zal zijn. Dat is een zekerheid die we met onze kinderen mogen delen.